Vợ chồng hài hòa, tương xứng với nhau và hướng tới sự bình đẳng trong cuộc sống gia đình

Đây có thể nói là điểm rất tiến bộ trong quan hệ vợ chồng người Việt truyền thống và cần tiếp tục được phát huy hơn nữa để có thể xây dựng gia đình hạnh phúc bền vững. Quan hệ vợ chồng là quan hệ hợp tác, chung lưng, đấu cật, hòa thuận để xây dựng tổ ấm gia đình trên cả phương diện vật chất và tình cảm. Trong đó, người vợ là nhân tố không thể thiếu giúp chồng thành đạt, vợ chồng bình đẳng, cùng gắng sức xây dựng gia đình, đó không phải việc và thành quả đạt được cũng không phải công của riêng ai. Sự bình đẳng giữa vợ và chồng được biểu hiện rất đa dạng: Vợ chồng cùng lao động xây dựng gia đình, công sức của vợ trong thành công của chồng và trong việc gánh vác nhà chồng được ghi nhận. Không chỉ có người đàn ông mới có quyền lựa chọn người làm vợ, người phụ nữ cũng có quyền lựa chọn người làm chồng hợp với mình.
Làm ruộng có trâu, làm giàu có vợ
*****.
Giàu về bạn, sang về vợ.
*****
Gái ngoan làm quan cho chồng.
*****
Của chồng công vợ.
*****
Chồng chèo thì vợ cũng chèo
Hình ảnh hai vợ chồng cùng lao động là hình ảnh rất đẹp của đời thường được phản ánh trong văn học dân gian. Người vợ và người chồng đều phải gắng sức lao động, sản xuất ra của cải vật chất để duy trì cuộc sống, mang lại cho cha mẹ, con những điều tốt đẹp nhất. Trong lao động, ngời sáng lên tình yêu, niềm tin về một cuộc sống tươi đẹp, ấm no và hạnh phúc. Dù công việc gia đình có nặng nhọc vất vả, họ vẫn thấy nhẹ nhàng, thanh thản khi bên cạnh mình có sự đồng thuận của chồng, của vợ:
Kể chi trời rét đồng sâu
Có chồng, có vợ rủ nhau cày bừa
Bây giờ trời đã hồ trưa
Chồng vác lấy bừa, vợ dắt lấy trâu
Một đoàn chồng trước vợ sau
Trời rét mặc rét, đồng sâu mặc đồng.
*****
Rủ nhau lên núi đốt than
Chồng mang quang gánh, vợ mang quang dành
Củi than nhem nhuốc với tình
Ghi lời vàng đá xin mình đừng quên.
Vợ chồng phải là một cặp hài hòa, cân xứng về tài, về đức, về hình thức bề ngoài cũng như tình cảm, bản chất bên trong. Cả hai phải hỗ trợ, sống vì nhau, vì hạnh phúc gia đình:
Chồng kiệm, vợ kiệm là tiên
Ngông nghênh, nhăng nhít là tiền bỏ đi.
*****
Chồng khôn vợ được đi hài
Vợ khôn chồng được nhiều bài cậy trông.
*****
Nước còn quyến cát làm doi
Huống chi ta chẳng tài bồi lẫn nhau
Chính bởi sự bình đẳng, hài hòa với nhau, vai trò của người vợ trong gia đình rất lớn, người vợ ở Việt Nam có công nên cũng có quyền “lệnh ông không bằng cồng bà”. Khi người vợ có công, người chồng tôn trọng yêu thương gái có công, chồng chẳng phụ”, thậm chí người chồng phải thừa nhận “nhất vợ nhì giời”. Đó vừa là thực tế, vừa là mong ước, nguyện vọng của người phụ nữ về một cuộc sống gia đình hạnh phúc, bình đẳng, hòa hợp giữa vợ và chồng được văn học dân gian phản ánh chân thực.