Giáo dục đạo đức, lối sống trong gia đình thông qua xây dựng đời sống văn hóa cơ sở

Trong cấu trúc mối quan hệ giữa Nhà nước – Gia đình – Cộng đồng, các thiết chế văn hóa cơ sở đóng vai trò then chốt, là môi trường xã hội trực tiếp định hình và điều chỉnh hành vi, chuẩn mực đạo đức của người dân, trong đó có các thành viên trong gia đình. Việc giáo dục đạo đức, lối sống không thể tách rời khỏi bối cảnh văn hóa và môi trường cộng đồng nơi cá nhân sinh sống và phát triển.
Công tác xây dựng gia đình văn hóa là một trong những nội dung trọng tâm trong Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”; Phong trào không chỉ góp phần nâng cao đời sống tinh thần của người dân mà còn đóng vai trò quan trọng để hình thành và lan tỏa các giá trị đạo đức trong cộng đồng. Theo báo cáo của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (2024), tỷ lệ hộ gia đình đạt danh hiệu “Gia đình văn hóa” trên phạm vi cả nước tiếp tục giữ ở mức cao, năm 2024 hộ GĐVH được công nhận 23.270.826/25.315.309 tổng số hộ gia đình trên toàn quốc (đạt tỷ lệ 91,92%), giảm 3% so với năm 2023.
Các tiêu chí đánh giá danh hiệu “Gia đình văn hóa” như tôn trọng, hiếu thảo với ông bà, cha mẹ; bình đẳng giới; chăm lo học hành cho con em; không có BLGĐ,… được tổ chức kiểm tra, đánh giá thường xuyên, từ đó góp phần tạo dựng môi trường xã hội an toàn, lành mạnh để giáo dục các giá trị đạo đức trong cộng đồng dân cư.
Giáo dục đạo đức, lối sống cần được thực hiện toàn diện, không chỉ tập trung vào lý thuyết mà còn chú trọng đến thực hành, hình thành các kỹ năng ứng xử xã hội cho từng thành viên trong gia đình. Đặc biệt, việc giáo dục trẻ em – nhóm xã hội đang trong quá trình phát triển và hoàn thiện nhân cách cần được đầu tư bài bản, liên tục, bởi đây là tiền đề để hình thành những công dân có trách nhiệm, biết yêu thương, chia sẻ và sống có kỷ luật trong tương lai.
Trong những năm gần đây, các hoạt động giáo dục kỹ năng sống và đạo đức cho trẻ em ngày càng nhận được sự quan tâm của xã hội. Theo thống kê từ Nhà xuất bản Kim Đồng, trong giai đoạn 2019 – 2023, số lượng sách giáo dục cảm xúc, kỹ năng sống và truyện kể đạo đức dành cho thiếu nhi tăng trưởng trung bình 18% mỗi năm. Nhiều phụ huynh đã thay đổi phương pháp giáo dục truyền thống sang hướng khuyến khích tư duy phản biện, đối thoại cùng con cái, tạo điều kiện cho trẻ hình thành nhân cách một cách tự nhiên và chủ động.
Bên cạnh đó, các địa phương cũng đã triển khai các mô hình “Gia đình văn hóa tiêu biểu”, “Gia đình học tập”, “Gia đình 5 không, 3 sạch”, “Cùng con trưởng thành” đã góp phần nâng cao nhận thức và hành động của người dân trong việc xây dựng nếp sống văn minh đã thu hút hàng triệu hộ gia đình tham gia, góp phần xây dựng môi trường tương tác tích cực giữa các thế hệ. Qua các hoạt động này, việc giáo dục đạo đức, lối sống được lồng ghép một cách nhẹ nhàng, hiệu quả, vừa truyền cảm hứng đọc, vừa củng cố giá trị nhân văn trong mỗi gia đình.
Vì vậy, văn hóa cơ sở giữ vai trò nền tảng và là kênh quan trọng trong việc giáo dục đạo đức, lối sống cho các thành viên gia đình. Việc tiếp tục nâng cao chất lượng phong trào xây dựng gia đình văn hóa, phát huy hiệu quả hoạt động của các thiết chế văn hóa cộng đồng, đồng thời đẩy mạnh các chương trình giáo dục kỹ năng, cảm xúc và giá trị sống trong gia đình là định hướng thiết yếu nhằm góp phần xây dựng xã hội văn minh, nhân ái và phát triển bền vững.