Các yếu tố ảnh hưởng đến giá trị gia đình, hôn nhân đối với thế hệ trẻ Việt Nam hiện nay

Các yếu tố ảnh hưởng đến giá trị gia đình, hôn nhân hiện nay bao gồm các yếu tố liên quan đến thể chế, văn hóa và hội nhập quốc tế đặc biệt yếu tố liên quan đến kinh tế. Sự phát triển mạnh mẽ về kinh tế, văn hóa, xã hội giúp giải phóng sức lao động, nhất là lao động làm việc nhà cho người dân, trong đó có phụ nữ. Điều này giúp các gia đình có nhiều thời gian chăm sóc bản thân, gia đình, có nhiều cơ hội hơn để thực hiện các hoạt động giải trí, tiếp thu các kiến thức văn hóa, xã hội mới từ các phương tiện thông tin đại chúng. Nhờ đó, hiểu biết về những nếp sống văn minh, quan điểm hiện đại về hôn nhân và gia đình được nâng cao, từng bước thẩm thấu vào đời sống gia đình trong đó có thế hệ trẻ với những quan điểm, nhận định cởi mở, thẳng về tình yêu, hôn nhân và gia đình.
Có thể nói, trong bối cảnh hiện nay, tác động của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang có những ảnh hưởng trực tiếp và mạnh mẽ đến quan hệ hôn nhân và gia đình Việt Nam. Việc bùng nổ các thiết bị thông minh khiến cá nhân dễ dàng chìm đắm trong thế giới ảo và giảm các giao tiếp trực tiếp trong gia đình, trong xã hội, khiến lối sống, cảm xúc, ứng xử, hệ giá trị của con người và đặc biệt là sự duy trì các quan hệ xã hội có thể bị đảo lộn. Trí tuệ nhân tạo và tự động hóa, một mặt, mang lại tiềm năng lớn giải phóng sức lao động của con người, mặt khác, tạo nên một thế giới tình yêu, hôn nhân ảo, như hẹn hò trực tuyến, thậm chí là rô-bốt tình dục,… dẫn đến nguy cơ tạo ra một thế hệ trẻ không cần tình yêu, không cần gia đình, không cần con cái, từ đó đe dọa trực tiếp đến sự tồn tại và bền vững của các quan hệ gia đình trong thế giới thực. Thực tế, một số quốc gia trên thế giới đã ghi nhận hiện tượng nam giới hẹn hò và cưới rô-bốt tình dục hoặc một thế hệ trẻ đắm chìm trong thế giới công nghệ mà lảng tránh đời sống thực. Số liệu khảo sát những biến đổi về quan niệm hôn nhân trong xã hội hiện đại cho thấy 28,4% muốn sống chung trước khi kết hôn và 13,3% thích sống độc thân và không có ý định kết hôn. Đây là một nét rất mới của bối cảnh chuyển đổi khiến cho cấu trúc của gia đình, dòng họ và mối quan hệ gia đình có nhiều biến đổi (Viện Nghiên cứu Gia đình và Giới, 2020). Một trùng hợp khá ngẫu nhiên đó là trong mẫu khảo sát 279 bạn trẻ của nhóm tác giả cũng có đến hơn 13% người trả lời chưa có ý định kết hôn và muốn sống độc độc thân. Tỷ lệ này cũng là con số đáng lưu tâm về những tác động của xã hội hiện đại đến giá trị hôn nhân và gia đình của một bộ phận thế hệ trẻ Việt Nam.
Trong ý kiến nhận định của 279 bạn trẻ trong mẫu khảo sát của nhóm tác giả khi trả lời câu hỏi yếu tố nào tác động đến giá trị hôn nhân, gia đình thì có đến 192 (68,8%) trong tổng số 279 bạn cho rằng yếu tố kinh tế sẽ là một trong những yếu tố duy trì sự bền vững của hôn nhân gia đình bên cạnh các yếu tố khác như văn hóa, xã hội, tâm lý, tình cảm, tình yêu. Theo quan điểm của giới trẻ, kinh tế ở đây được hiểu là khi có một công việc tốt, có thu nhập cao, đời sống kinh tế ổn định sẽ là yếu tố tác động rất lớn đến sự bền vững của giá trị gia đình. Có thể thấy, quan điểm thẳng thắn của giới trẻ trong việc nhìn nhận giá trị hôn nhân, gia đình và những yếu tố duy trì giá trị đó bền vững sẽ tác động rất lớn đến định hướng hành vi của thế hệ trẻ Việt Nam. Quan điểm đó hoàn toàn phù hợp với một xã hội hiện đại, mà ở đó các bạn trẻ chỉ có ý định kết hôn ở độ tuổi khá lớn (từ 26-29 tuổi hoặc trên 30 tuổi). Độ tuổi này cho họ độ trưởng thành trong nhận thức, suy nghĩ, thể chất đặc biệt sự tích lũy kinh tế, công việc phát triển sẽ là nền tảng vững chắc cho kết hôn và có gia đình bền vững.
Như vậy, các kết quả nghiên cứu về giá trị gia đình Việt Nam, quan điểm của thế hệ trẻ Việt Nam hiện nay cho thấy có sự dịch chuyển từ các giá trị gia đình truyền thống sang giá trị gia đình hiện đại, đồng thời có sự bền vững tương đối của văn hóa trong quá trình hiện đại hóa. Gia đình vẫn là một giá trị quan trọng không thể thay thế, giới trẻ có xu hướng tin tưởng vào gia đình, bố mẹ cũng như nhận định khá rõ ràng về giá trị hôn nhân, độ tuổi kết hôn, tiêu chuẩn lựa chọn bạn đời và những yếu tố tác động đến giá trị hôn nhân hiện đại.